نقش واسطه اى کار تیمى در همکارى پیمانکار و کارفرما

نقش واسطه‌ای کار تیمی در همکاری پیمانکار و کارفرما (مالک )[۱]

محمد سوپراتو ، هانس بیکر ، هرمان موی

اعضای هیئت‌علمی دانشکده مهندسی عمران و علوم زمین‌شناسی دانشگاه استیوینگ نروژ

 

تلخیص[۲] و ترجمه

دکتر رامبد باران دوست

هیئت‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام (ره) ،عضو انجمن مشاوران مدیریت ایران و CMC

 

 

چکیده

نویسندگان این مقاله معتقدند که کیفیت کار تیمی، عامل واسطه‌ای است بین نگرش‌های ارتباطی، شیوه همکاری و ظرفیت پذیرفته شدن در تیم. به‌منظور بررسی فرضیه‌های خود ، ۱۱۳ پروژه بزرگ را با استفاده از مدل‌های ریاضی و آزمون‌های آماری مورد مطالعه قرار داده‌اند. نتیجه به‌دست‌آمده نشان داد که سه عامل مورد بررسی به‌طور چشم‌گیری مستقیماً بر عملکرد پروژه از طریق کیفیت کار تیمی تأثیر می‌گذارند. البته شواهد تجربی از تأثیر نگرش‌های ارتباطی،شیوه همکاری و ظرفیت پذیرفته شدن در تیم بر موفقیت رهبری روزانه تیمی دیده نشد.

 

مقدمه

همگان اتفاق توافق نظر دارند که کمبودهای موجود در عملکرد پروژه­ها ناشی از عدم همکاری بین تیم‌ها و مشکلات پویایی گروه‌ها است. بر همین اساس، کارفرمایان به‌طور فزاینده‌ای در جستجوی راه­های جایگزین کار با پیمانکاران هستند.

مستندات و گزارش‌هایی از کشورهای آمریکا، انگلستان، هنگ­کنگ و استرالیا وجود دارند که نشان از موفقیت پروژه‌هایی که به‌صورت مشارکتی کارکرده‌اند ، دارند.در مقابل، در مواردی از نمونه‌های مورد مطالعه نیز شواهدی یافت شد مبنی بر اینکه در پروژه‌هایی که فعالیت‌ها تیمی صورت نگرفته‌اند،مشکلاتی همچون عدم یکپارچگی مدیریتی، عدم هماهنگی و بینش واحد و عدم اهتمام جمعی برای ایجاد فرهنگی واحد مشاهده‌شده است.

اگرچه بر سر همکاری متقابل بین طرفین ، توافق وجود دارد، اما همچنین شاهد عدم توجه مدیریت پروژه به عوامل و مکانیزم­هایی هستیم که افراد تیم‌ها را باید به هم پیوند ­دهد.تحقیقات پیشین نشان می‌دهند که اساساً برای اجرای پروژه‌ها تأکید زیادی بر مکانیزم­های رسمی ازجمله قرارداد، دستورالعمل‌های جاری و تکنیک­ها می‌شود. اما این مستندات رسمی ، اغلب مانع توجه به ابعاد مختلف مشارکت بوده و اقدامات و جنبه‌های مشارکت بین افراد و سازمان‌های مختلف مرتبط با پروژه را کند می­کند.

در تحقیق دیگری مشخص شد که تمرکز بر عوامل کلیدی موفقیت ( CSFs ) و همکاری جهت اجرای زیرساخت‌های پروژه نیز اهمیت دارد.تعدادی از عوامل کلیدی موفقیت به‌منظور تأثیر در کیفیت بهتر همکاری بین پیمانکار و کارفرما، پیشنهادشده است ازجمله اقداماتی همچون مدیریت واحد، هماهنگی تیم­های کاری، کار گروهی، توانایی مالی کارفرما و انجام کارهای تیمی. زمانی که این موارد به‌عنوان فاکتورهای همکاری شناخته و توسط پیمانکار و کارفرما قبول و اجرا گردد و طرفین موارد مربوط به خود را انجام دهند، پروژه به‌صورت موفقیت­آمیزی به اجرا درخواهد آمد.چگونگی تأثیر عوامل مشارکت کارفرما و پیمانکار در اجرای پروژه و کیفیت اجرای آن به‌عنوان نتیجه این همکاری در این تحقیق مورد مطالعه قرارگرفته است.

مشارکت کارفرما و پیمانکار به‌صورت فرایندی تعریف گردید که طی آن کارفرما و پیمانکار قواعد، مقررات و ساختار رهبری تیم خود را به وجود آورده و روابط کاری آن­ها و روش­های اجرایی و تصمیمات لازم در زمان پیشرفت پروژه به‌منظور اجرای هرچه بهتر و رضایت طرفین را در زمان مناسب تعیین و تأمین می­کند. این تعریف به هر دو طرف قرارداد توجه می‌کند یعنی هم شامل مجموعه کارفرما و هم شامل مجموعه پیمانکار می‌شود.

از طرف دیگر، کیفیت کار تیمی ، به‌صورت مجموعه­ای از مکانیزم­ها اساسی تعریف گردید که منعکس‌کننده وظایف محوله و تأثیرات متعامل تیمی بین کارفرما و پیمانکار در اجرای پروژه خواهد بود.این مکانیزم­ها شامل پنج وظیفه ارتباطات ، هماهنگی، احساس وابستگی به تیم، تلاش همسو ، پشتیبانی متقابل و اعتماد مؤثر خواهد بود.

  • ارتباطات : یک تیم و اعضای آن قادرند که با تیم دیگر ارتباطت برقرار نموده ، اطلاعات داده و نظرات و عقاید خود را به‌صورت باز و بدون پنهان­کاری در میان گذارند.
  • هماهنگی: ایجاد هماهنگی و تنظیم فعالیت­ها در برنامه زمان‌بندی و مرحله­بندی بین یک تیم در ارتباط با تیم دیگر و نیز تنظیم فعالیت­ها در برنامه اجرایی کلی پروژه.
  • احساس وابستگی به تیم: وجود احساس « ما نیازمند یکدیگریم» بین افراد و یا تمایل افراد در کار کردن با سایر اعضای تیم­ جهت رسیدن به هدف جمعی که همان اجرای مناسب پروژه است.
  • تلاش همسو: اولویت قائل شدن و تلاش­های مضاعف یک تیم در ارتباط با تیم دیگر و قبول قواعد و مقررات وضع‌شده جهت اجرای پروژه.
  • پشتیبانی متقابل: میزان پشتیبانی یک تیم از تیم دیگر در حل مسائلی که در حیطه وظیفه تیمی آن­ها نیست ولی متعلق به اجرای پروژه است.
  • اعتماد مؤثر: قبول باورهای اعضای تیم­های مختلف به‌منظور پذیرش خواسته­های داوطلبانه آن­ها بر اساس انتظارات مثبت هر تیم، بدون کاربرد رفتار فرصت­طلبانه در مقابل یکدیگر.

نمودار زیر، چگونگی ایفای نقش کیفیت کار گروهی به‌عنوان عامل واسط بین پیشینه همکاری و نتایج حاصله را نشان می‌دهد

 

  1. فرضیات تحقیق

۱-۲: پیشینه همکاری و عملکرد پروژه

۱-۱-۲: نگرش‌های تعاملی:

در هر روابط درون‌سازمانی، گرایش­های مختلف و یا نقطه نظراتی وجود دارند که مقدم بر ارتباط و روش­های همکاری با بخش­های دیگر بوده و ارتباط با سایر بخش­ها مورد تأثیر قرار خواهند داد. زمانی که دو سازمان در یک موضوع با یکدیگر همکاری می­نمایند، مجموعه­ای از قواعد،عوامل و یا فرایندها بین هر دو گروه و با همکاری یکدیگر تکمیل می‌گردد.

در تعاملات سازمانی پروژه، گرایش­ها و روابط کاری شامل اعتماد درون‌سازمانی، عدالت، شفافیت ، فرهنگ عدم سرزنش ، مشارکت و تمکین از مدیریت بالادست به‌منظور پشتیبانی و حمایت از تیم­های فعال در پروژه مدنظر قرار می­گیرد. همان‌گونه که در یک ارتباط کاری بین خریدار و فروشنده چنین تعاملاتی ممکن است وجود داشته باشد. اعتماد درون‌سازمانی یکی از موارد کلیدی موردنظر است که در اجرای پروژه مدنظر قرار می­گیرد.درنهایت تمکین از مدیریت بالادست نیز به‌عنوان یک عامل تعیین‌کننده در روابط همکاری دوجانبه معرفی‌شده است. (H1)

 

۲-۱-۲: اقدامات همکارانه:

به مجموعه­ای از همکاری­های موردنیاز در عمل گفته می­شود که یک کارفرما و پیمانکار جهت پیشرفت در پروژه و سیستم­های کاری- اجرایی بین خود به مرحله اجرا می­گذارند.

ما دو نوع اقدام در این رابطه را به‌عنوان شاخص مدنظر قرار می­دهیم:

  1. یکپارچگی و اتحاد عناصر مختلف تیم: مجموعه­ای از روش­ها و عملیات است که باعث توانمندسازی محیط کاری به نحوی می‌گردد که در آن اطلاعات و آگاهی‌های اعضای تیم به‌راحتی و آزادانه تبادل می­گردد. یکپارچگی تیمی در یک تیم اجرایی پروژه جهت رسیدن به هدفی مشترک و برنامه­ریزی و تعیین خطوط رسیدن به آن هدف و دسته­بندی وظایف مختلف در اعضای تیم به وجود می­آورد.

۲٫اجرای کار به‌صورت همکاری توأم و متقابل: پیمانکار و کارفرما حداکثر تلاش خود را به کار می­برند تا تعهدات مربوط به اجرای پروژه را به‌صورت مشترک انجام دهند.همکاری مشترک معمولاً در موارد زیر نمود می­یابد:

۲-۱: تصمیم­گیری مشترک

۲-۲: اشتراک در حل مسائل پروژه و حل مناقشات به وجود آمده در هنگام اجرای پروژه

۳-۲: مدیریت ریسک پروژه به‌صورت مشترک

۴-۲: تلاش مشترک در ارتباط با رشد مستمر پیشرفت کار

با توجه به این دو فرضیه ، محققین به این نتیجه می­رسند که همکاری بین کارفرما و پیمانکار اثر مثبت بر اجرای پروژه خواهد داشت. (H2)

۳-۱-۲: توانایی مشترک تیم­های پروژه:

توانایی مشترک تیم­های پروژه مربوط می­شود به سابقه کار و صلاحیت تیم­های پیمانکار و کارفرما در مدیریت پروژه. این‌یک اصل کلی و شناخته‌شده است که استعداد و توانایی انجام کار تیم­های کاری پیمانکاری لازمه غیرقابل‌انکار رسیدن به موفقیت پروژه است. بنابراین کارفرمایان در انتخاب جهت پروژه­ها ، پیمانکاران صاحب صلاحیت را جهت انجام پروژه از بازار کار انتخاب می­نمایند.

با افزایش پیچیدگی­های اجرایی پروژه، استعداد و توانایی تیم کاری کارفرمایان نیز جهت اجرای پروژه تعیین‌کننده خواهد بود. با توجه به مطالب توضیح داده‌شده فوق، توانایی تیم­های مشترک پیمانکار و کارفرما، تأثیر مثبتی در اجرای پروژه خواهد داشت. (H3)

 

۲-۲: نقش واسطه­ای کار تیمی:

همان‌گونه که اشاره شد، باید ساختار ورودی، واسطه، خروجی را بپذیریم تا نقش عواملی را که در تیم مؤثر است، تشخیص دهیم. عوامل ورودی، عوامل درونی (مانند صلاحیت و ترکیب تیم) و عوامل خارجی (مانند ساختار تیم) در رده­های مختلف (مانند فردی، تیمی و سازمانی)، که در رابطه با تیم وجود دارد و در برخورد بین اعضای تیم فعالیت می‌کنند و یا به‌خودی‌خود وجود خواهند داشت. ورودی­ها نقشی ویژه در فرایند کار تیمی ایفا می­کنند، ازجمله هماهنگ نمودن عملیات ، تشریک‌مساعی و ارتباطات که نشان می‌دهند ورودی­های تیم­ها به مجموعه، چگونه درنتیجه نهایی تأثیر خواهند داشت. خروجی­ها، کیفیت عملکرد فرایند اجرایی را که از طرف گروه­ها به مرحله اجرا درمی­آید، انعکاس می­دهد.

در درون یک پروژه، کار تیمی، ماهیت فعالیت­های اعضا و تیم­ها را بر اساس اشتراک مساعی و کار توأم منعکس می­نماید. تأثیر کار تیمی در اجرای پروژه به‌طور مستدل و به‌خوبی در بررسی جوانب مدیریت پروژه نشان داده‌شده است و این مسئله یکی از آخرین عوامل مؤثر بر موفقیت مدیران پروژه­ای است که آن را اعمال می­نمایند.

در ارتباط با اقدامات مشترک در ارتباط با اجرای پروژه، محققین دریافتند که:

H4: کیفیت و ویژگی‌های کار تیمی مشابه یک واسطه مؤثر در روابط بین اعضای گروه در اجرای پروژه عمل می­کند.

H5: کیفیت و ویژگی‌های کار تیمی مشابه یک واسطه مؤثر بر همکاری­ در اجرای پروژه عمل می­کند.

H6: کیفیت و ویژگی‌های کار تیمی مشابه یک واسطه مؤثر در استعدادهای مشترک در اجرای پروژه عمل می­نماید.

 

۳-۲: مشاهده نتایج ارتباط کاری مستمر:

یکی از نتایج مهم اجرای خوب پروژه، ایجاد قابلیت ارتباط کاری مستمر است. با ایجاد ارتباطات رسمی طولانی‌مدت در انجام پروژه­ها، مشکل است که به نتایج مطلوبی در مقایسه با روابط تعریف‌شده تیم‌های اجرایی در یک پروژه بزرگ برسیم. این نتیجه خصوصاً در پروژه­های بزرگی که فقط برای یک‌بار انجام می­گردد، بیشتر به چشم می‌خورد.

درهرحال یک پروژه موفق ممکن است طرفین را به همکاری­های مشترکی در پروژه­های آینده تشویق و هدایت نماید و به‌عنوان اساس یک همکاری درازمدت عمل کند و باعث شود که حداقل به‌عنوان یک همکار خوب روی یکدیگر حساب نمایند.

درنتیجه محققین در این مقاله دریافتند که:

H7: کیفیت و ویژگی‌های کار تیمی و اجرای پروژه به‌عنوان یک واسطه مؤثر در حصول نتایج کاری مستمر عمل می­نماید.

H8: کیفیت و ویژگی‌های کار تیمی و اجرای پروژه به‌عنوان یک واسطه مؤثر بر همکاری­ در حصول نتایج کاری مستمر عمل می­نماید.

H9: کیفیت و ویژگی‌های کار تیمی و اجرای پروژه به‌عنوان یک واسطه مؤثر در توانایی­های مشترک در نتایج کاری مستمر عمل می­نماید.

 

  1. روش­شناسی (شناخت روش­ها):

مدل قابل‌قبول و فرضیات ارائه‌شده در این مقاله نگرشی مثبت را ارائه می‌نماید و آن نیز از نتایج استدلال­های استقرایی و قیاسی و نیز سنجش موضوعی حاصل می­گردد.

 

  1. روش­ تحقیق :

محققین برای آزمایش صحت فرضیات خود از مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM) استفاده نمودند.به‌طورکلی در این روش دو نوع مدل در دسترس موجود است. یکی CB-SEM و دیگری PL-SEM. اولی بر اساس بهینه­سازی خصوصیات کلی به‌منظور تعیین مدل مناسب و دومی به‌منظور تعیین حداکثر ظرفیت‌های پنهان درونی ساختار به کار می­روند.

 

۵- نتایج :

  1. بر اساس نتایج این تحقیق ، پیشنهاد می‌شود از ظرفیت تیم‌های پروژه‌ها ، اقدامات رسمی فعالیت‌های مشارکتی و نگرش‌های ارتباطی مشترک جهت کسب موفقیت تیم استفاده شود بدون اینکه فرایندهای توجه دائمی و روزانه نیازی باشد. در غیر این صورت ، تیم‌ها در استفاده از تعاملات رسمی خود دچار مشکل می‌شوند. ضمن آنکه مدیران ارشد و مدیران پروژه کارفرما و پیمانکار باید به توسعه و استفاده از ظرفیت تیم‌ها بپردازند.
  2. نتایج این تحقیق به دلیل آنکه مبتنی بر مشاهدات بوده است، باوجودآنکه علل را نشان می‌دهد اما بااین‌حال روی بعضی عوامل احتمالی مؤثر بر تحقیق کنترل نداشته ، ازاین‌رو محدودیت‌هایی را دارا است.خاصه آنکه به دلیل آنکه ۷۵ درصد از پروژه‌های انتخابی ، اروپایی بوده‌اند، برای پروژه‌های غیراروپایی باید بررسی‌هایی مجزا صورت پذیرد.

 

[۱] International journal of project management 33(2015) 1347-1363

[۲] متن حاضر، بخش‌هایی از متن اصلی بوده، جداول ، نمودارها و بخش‌هایی که عمدتاً به شیوه تحقیق و آزمون‌های ریاضی و آماره اختصاص داشته‌اند ، در این گزینش انتخاب‌نشده‌اند .

چاپ شده در نشریه مشاور مدیریت

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *